Η κατάθλιψη είναι η κύρια αιτία αναπηρίας παγκοσμίως (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, 2017), καθιστώντας την ανάγκη για αποτελεσματικές θεραπείες ιδιαίτερα σημαντική. Τουλάχιστον το 40% των ασθενών δεν ανταποκρίνονται στην αρχική αντικαταθλιπτική θεραπεία και το 20% παρουσιάζουν χρόνια συμπτώματα. Λόγω του ποσοστού ασθενών που δεν ανταποκρίνονται στη φαρμακευτική αγωγή (Amick et al., 2015; Cipriani et al., 2018), συναρπαστικές μέθοδοι διέγερσης του εγκεφάλου έχουν εξελιχθεί ως πιθανό θεραπευτικό εργαλείο.

Μια τέτοια μέθοδος, η επαναλαμβανόμενη διακρανιακή μαγνητική διέγερση (rTMS), προκαλεί μια ροή ρεύματος εντός των περιοχών του φλοιού του εγκεφάλου παράγοντας ένα εναλλασσόμενο ηλεκτρομαγνητικό πεδίο που παραδίδεται σε σύντομους, αλλά ισχυρούς παλμούς (George & Post, 2011). Το νεότερο εγκεκριμένο πρωτόκολλο, Theta Burst, έχει αποδειχθεί ότι παράγει παρόμοια, αν όχι καλύτερα, αποτελέσματα στην εγκεφαλική δραστηριότητα σε σύγκριση με την τυπική επαναλαμβανόμενη διακρανιακή μαγνητική διέγερση (rTMS).

Σε μία μελέτη του Stanford, χρησιμοποιήθηκε ένα επιταχυνόμενο, υψηλής δόσης, πρωτόκολλο iTBS για την αντιμετώπιση της ανθεκτικής κατάθλιψης, με ποσοστό επιτυχίας 86.4%, ενώ η διαδικασία χαρακτηρίστηκε ανεκτή και ασφαλής (Cole, και συν., 2020). Πέραν της αποτελεσματικότητας της συγκεκριμένης μεθόδου, οι συμβατικές διαδικασίες TMS διαρκούν συνήθως έως και 37 λεπτά ανά συνεδρία, ενώ το TBS διαρκεί μόλις λίγα λεπτά. Επομένως, με τη χρήση του iTBS, ο αριθμός των ασθενών που λαμβάνουν θεραπεία ανά ημέρα με τρέχουσες συσκευές rTMS μπορεί να αυξηθεί πολλές φορές, χωρίς να διακυβεύεται η κλινική αποτελεσματικότητα (Blumberger και συν., 2018).

Ποια είναι τα οφέλη του iTBS;

Το βασικότερο πιθανό όφελος του συντομότερου χρόνου θεραπείας στο iTBS είναι ότι μπορεί να επιτρέψει την παροχή μεγαλύτερου αριθμού παλμών σε κάθε συνεδρία θεραπείας ή ανά ημέρα. Ο Williams και οι συνάδελφοί του (2018) ώθησαν πρόσφατα τα όρια του iTBS σε έναν πληθυσμό έξι ασθενών με κατάθλιψη υψηλής αντοχής στη θεραπεία για την κατάθλιψη. Αυτό το επιταχυνόμενο πρωτόκολλο υψηλής δόσης ήταν εξαιρετικά αποτελεσματικό: πέντε από τους έξι ασθενείς πέτυχαν πλήρη ύφεση.

Συμπερασματικά, το πρωτόκολλο Theta Burst φαίνεται πολλά υποσχόμενο, καθώς τα 3 λεπτά του iTBS είναι ουσιαστικά το ίδιο ή και περισσότερο αποτελεσματικά και έχουν αποτελέσματα μεγαλύτερης διάρκειας από τα 20 λεπτά της συμβατικής διέγερσης rTMS. Στην πραγματικότητα, το iTBS τείνει να μιμείται τον φυσιολογικό ρυθμό του ανθρώπινου νεοφλοιώματος και περιλαμβάνει τους εγκεφαλικούς μηχανισμούς πλαστικότητας που είναι υπεύθυνοι για θετικά και πιθανώς μακροχρόνια αποτελέσματα, με έναν μικρότερο, λιγότερο έντονο μηχανισμό διέγερσης.

 

Σχετική Βιβλιογραφία

Blumberger, D. M., Vila-Rodriguez, F., Thorpe, K. E., Feffer, K., Noda, Y., Giacobbe, P., … & Downar, J. (2018). Effectiveness of theta burst versus high-frequency repetitive transcranial magnetic stimulation in patients with depression (THREE-D): a randomised non-inferiority trial. The Lancet, 391(10131), 1683-1692.

Bulteau, S., Sébille, V., Fayet, G., Thomas-Ollivier, V., Deschamps, T., Bonnin-Rivalland, A., … & Sauvaget, A. (2017). Efficacy of intermittent Theta Burst Stimulation (iTBS) and 10-Hz high-frequency repetitive transcranial magnetic stimulation (rTMS) in treatment-resistant unipolar depression: study protocol for a randomised controlled trial. Trials, 18(1), 1-10.

Caulfield, K. A. (2020). Is accelerated, high-dose theta burst stimulation a panacea for treatment-resistant depression? Journal of neurophysiology, 123(1), 1-3.

Cole, E. J., Stimpson, K. H., Bentzley, B. S., Gulser, M., Cherian, K., Tischler, C., … & Williams, N. R. (2020). Stanford accelerated intelligent neuromodulation therapy for treatment-resistant depression. American Journal of Psychiatry, 177(8), 716-726.

Duprat, R., Desmyter, S., van Heeringen, K., Van den Abbeele, D., Tandt, H., Bakic, J., … & Baeken, C. (2016). Accelerated intermittent theta burst stimulation treatment in medication-resistant major depression: a fast road to remission? Journal of affective disorders, 200, 6-14.

Οι τρελοί ρυθμοί της ζωής, το άγχος για το μέλλον και η απογοήτευση τα τελευταία χρόνια έχουν οδηγήσει στη εμφάνιση διαταραχών στρες, δυσλειτουργιών του ύπνου, αλλά και κατάθλιψη. Μέχρι πρότινος, η αντιμετώπιση των συγκεκριμένων προβλημάτων γινόταν με τη χρήση γενικευμένης φαρμακευτικής αγωγής, η οποία είτε αργούσε να δράσει, είτε προκαλούσε παρενέργειες στους ασθενείς.

Για το λόγο αυτό, η επιστήμη κινήθηκε προς την εξέλιξη ορισμένων μεθόδων που βοηθούν στην ανακούφιση των συμπτωμάτων ψυχιατρικών παθήσεων, χωρίς να έχουν τις ίδιες αρνητικές επιπτώσεις.

Δείτε στη συνέχεια τις πιο δημοφιλείς υπερσύγχρονες μεθόδους που εφαρμόζονται στο κέντρο νευροδιαμόρφωσης εγκεφάλου Smart CNS Center με μεγάλη επιτυχία.

Διακρανιακός Μαγνητικός Ερεθισμός

Μια από τις καινοτόμες τεχνικές που εφαρμόζονται είναι ο επαναλαμβανόμενος Διακρανιακός Μαγνητικός Ερεθισμός, ή rTMS, μια επαναστατική, μη-επεμβατική μέθοδος αποπόλωσης των εγκεφαλικών κυττάρων για την αντιμετώπιση κάποιων μορφών κατάθλιψης. Η θεραπεία γίνεται με την απευθείας εφαρμογή ηλεκτρομαγνητικών παλμών στο κρανίο για την διέγερση των νευρικών κυττάρων με σκοπό τη ρύθμισή τους και γίνεται καθημερινά για ένα διάστημα έξι εβδομάδων.

Οι μέχρι τώρα κλινικές μελέτες από πανεπιστήμια των Ηνωμένων Πολιτειών, της Αυστραλίας και της Γαλλίας έχουν αποδείξει την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα της μεθόδου, η οποία σε συνδυασμό με ψυχοθεραπεία μπορεί να έχει σχεδόν τα ίδια αποτελέσματα με τη χρήση φαρμακευτικής αγωγής, χωρίς τις ανεπιθύμητες παρενέργειες που αυτή μπορεί να επιφέρει.

Φωτοθεραπεία

Μια εξίσου ενδιαφέρουσα τεχνική αντιμετώπισης της κατάθλιψης, των διαταραχών ύπνου, αλλά και της παχυσαρκίας είναι η φωτοθεραπεία. Η συγκεκριμένη τεχνική είναι μια μη-επεμβατική, μη-φαρμακολογική θεραπεία που βασίζεται στη χρήση φωτός το οποίο μιμείται την ηλιακή ακτινοβολία.

Η υπεριώδης ακτινοβολία είναι υπεύθυνη για τη έκκριση της προ-ορμόνης μελατονίνης, αλλά και της σεροτονίνης, η οποία λειτουργεί ως νευροδιαβιβαστής και έχει άμεση επίδραση στη διάθεση, τον ύπνο, τη λίμπιντο και την όρεξη. Οι συνεδρίες διαρκούν περίπου 30 με 40 λεπτά, πραγματοποιούνται 5 μέρες την εβδομάδα και διαρκούν 4 με 7 εβδομάδες, ενώ σύμφωνα με μελέτες ανά τον κόσμο, η τεχνική παρουσιάζει πολλά υποσχόμενα αποτελέσματα με ανεπαίσθητες παρενέργειες, οι οποίες εξαφανίζονται με την πάροδο μικρού χρονικού διαστήματος.

Φαρμακογονιδιωματική

Παράλληλα με την ύπαρξη των παραπάνω μεθόδων μπορεί να γίνεται και η χορήγηση στοχευμένης φαρμακευτικής αγωγής χρησιμοποιώντας μια τεχνική προσωποποιημένης ιατρικής, την φαρμακογονιδιωματική.

Σύμφωνα με αυτή, γίνεται ανάλυση του γονιδιώματος ενός ασθενούς με σκοπό τον σχεδιασμό και την εύρεση των σκευασμάτων που θα έχουν τη μεγαλύτερη δραστικότητα με τις λιγότερες παρενέργειες για τον δικό του οργανισμό ειδικά.

Η συγκεκριμένη μέθοδος μελετάται εκτενώς τα τελευταία χρόνια με πολύ υποσχόμενα αποτελέσματα, ενώ ήδη εφαρμόζεται με επιτυχία για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων ειδών καρκίνου.

 

Σχετική Βιβλιογραφία

[1] A.M. Chekroud, I.A. Cristea, Repetitive transcranial magnetic stimulation for depression, Lancet. 393 (2019) 403. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(18)32760-0.

[2] T. Zhang, Y. Huang, Y. Jin, X. Ma, Z. Liu, Treatment for Major Depressive Disorder by Repetitive Transcranial Magnetic Stimulation in Different Parameters: A Randomized Double-Blinded Controlled Trial, Front. Psychiatry. 12 (2021) 1–10. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.623765.

[3] C. Baeken, A.K. Brem, M. Arns, A.R. Brunoni, I. Filipčić, A. Ganho-Ávila, B. Langguth, F. Padberg, E. Poulet, F. Rachid, A.T. Sack, M.A. Vanderhasselt, D. Bennabi, Repetitive transcranial magnetic stimulation treatment for depressive disorders: Current knowledge and future directions, Curr. Opin. Psychiatry. 32 (2019) 409–415. https://doi.org/10.1097/YCO.0000000000000533.

[4] L. De Risio, M. Borgi, M. Pettorruso, A. Miuli, A.M. Ottomana, A. Sociali, G. Martinotti, G. Nicolò, S. Macrì, M. di Giannantonio, F. Zoratto, Recovering from depression with repetitive transcranial magnetic stimulation (rTMS): a systematic review and meta-analysis of preclinical studies, Transl. Psychiatry. 10 (2020). https://doi.org/10.1038/s41398-020-01055-2.

[5] M.A. Oldham, D.A. Ciraulo, Bright light therapy for depression: A review of its effects on chronobiology and the autonomic nervous system, Chronobiol. Int. 31 (2014) 305–319. https://doi.org/10.3109/07420528.2013.833935.

[6] P. Gdańska, I. Kiersnowska, J. Baranowska, M. Kotomska, Bright light therapy as a method of supportive treatment of depression in pregnancy , puerperium and other selected psychiatric diseases, J. Educ. Heal. Sport. 9 (2019) 304–309.

[7] D.M. Hyman, B.S. Taylor, J. Baselga, Implementing Genome-Driven Oncology, Cell. 168 (2017) 584–599. https://doi.org/10.1016/j.cell.2016.12.015.

[8] L. Drew, The right drug for you, Nature. 357 (2016) S60–S62.

[9] F. Haesebaert, R. Moirand, A.M. Schott-Pethelaz, J. Brunelin, E. Poulet, Usefulness of repetitive transcranial magnetic stimulation as a maintenance treatment in patients with major depression, World J. Biol. Psychiatry. 19 (2018) 74–78. https://doi.org/10.1080/15622975.2016.1255353.

[10] A.K. Daly, Pharmacogenetics: A general review on progress to date, Br. Med. Bull. 124 (2017) 65–79. https://doi.org/10.1093/bmb/ldx035.

[11] M.A. Oldham, M.B. Oldham, P.H. Desan, Commercially Available Phototherapy Devices for Treatment of Depression: Physical Characteristics of Emitted Light, Psychiatr. Res. Clin. Pract. 1 (2019) 49–57. https://doi.org/10.1176/appi.prcp.2019.20180011.

H κατάθλιψη είναι μία πάθηση που επηρεάζει πολύ μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού και ειδικά μετά την καραντίνα και τους περιορισμούς, τα συμπτώματά της έχουν αυξηθεί αισθητά. Μέχρι πρότινος η «παραδοσιακή» μέθοδος για την διαχείριση και αντιμετώπιση της κατάθλιψης ήταν η ψυχοθεραπεία σε συνδυασμό με την φαρμακευτική αγωγή, όταν αυτό κρινόταν απαραίτητο.

Πολλοί θεραπευόμενοι, ωστόσο, δεν λάμβαναν τη σωστή αγωγή, είτε γιατί ήταν σκεπτικοί ως προς τις παρενέργειες του φαρμακευτικού σχήματος, είτε γιατί λόγω άλλων υποκείμενων παθήσεων, δεν ήταν δυνατόν να λάβουν άλλα σκευάσματα. Επιπλέον σε ορισμένους θεραπευόμενους η επίτευξη του κατάλληλου σχήματος φαρμακευτικής αγωγής δεν επιτυγχάνεται με την πρώτη και πολλοί από αυτούς απογοητεύονταν και εγκατέλειπαν την θεραπεία.

Σε αυτές τις περιπτώσεις έρχεται να δώσει λύση η τελευταία λέξη της νευροεπιστήμης για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης, μία διαδικασία γνωστή ως Επαναλαμβανόμενος Διακρανικός Μαγνητικός Ερεθισμός ή rTMS που βασίζεται στην διέγερση του εγκεφάλου για την βελτίωση της κατάστασης.

rTMS - Η τελευταία λέξη της νευροεπιστήμης για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης

 

Πώς λειτουργεί το rTMS;

Καθώς ο εγκέφαλος μας είναι ένα καθαρά ηλεκτρικό όργανο που στέλνει σήματα στο υπόλοιπο σώμα για το πώς να λειτουργήσει σωστά, η ρύθμιση του για την αντιμετώπιση ορισμένων ψυχιατρικών παθήσεων, μπορεί να γίνει επίσης με την επίδραση στην ηλεκτρική του δραστηριότητα. Εδώ έρχεται λοιπόν το rTMS, μία πρωτοποριακή ασφαλής και ανώδυνη μέθοδος που αποσκοπεί στον ερεθισμό ορισμένων περιοχών του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη διάθεση, προκειμένου να μεταβάλλει το αίσθημα κατάθλιψης το οποίο οδηγεί σε παραίτηση και δυσλειτουργικότητα του θεραπευόμενου.

Κατά τη διάρκεια μίας συνεδρίας rTMS ο θεραπευόμενος έχει τις αισθήσεις του, ωστόσο φοράει ωτοασπίδες καθώς το μηχάνημα κάνει έναν (υποτυπώδη) ήχο σε κάθε παλμό. Ο εξειδικευμένος γιατρός θα τοποθετήσει ένα ηλεκτρομαγνητικό πηνίο στο μπροστινό μέρος του κεφαλιού σας, το οποίο θα διοχετεύει σύντομους ηλεκτρομαγνητικούς παλμούς που σχηματίζουν ηλεκτρικά ρεύματα στον εγκέφαλό σας. Η διαδικασία αυτή κρατάει 30 με 40 λεπτά, όμως, μετά το πέρας της, θα είστε σε θέση να οδηγήσετε και να επιστρέψετε στις δραστηριότητές σας.

Η διαδικασία χρειάζεται περίπου 20 με 35 συνεδρίες για να ολοκληρωθεί και να έχουμε εμφανή αποτελέσματα και αυτές γίνονται 5 ημέρες την εβδομάδα για περίπου ένα μήνα.

 

rTMS: Για ποιους είναι ιδανική λύση;

Το rTMS προτείνεται για άτομα που πάσχουν από μείζονα κατάθλιψη και η φαρμακευτική αγωγή δεν επαρκεί για την αντιμετώπισή της, αλλά και άτομα τα οποία, λόγω υποκείμενων θεμάτων υγείας δεν είναι σε θέση να λάβουν φαρμακευτική αγωγή. Οι εξειδικευμένοι γιατροί του κέντρου εγκεφαλικής νευροδιαμόρφωσης Smart CNS Center είναι σε θέση να αναγνωρίσουν την κατάσταση και να προτείνουν το κατάλληλο θεραπευτικό σχήμα συνεδριών, προκειμένου να επιτευχθούν τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα για τον κάθε ασθενή.

 

 

 

Τι είναι η ανηδονία

Η ανηδονία ορίζεται ως η μειωμένη ικανότητα να βιώσετε ευχαρίστηση και να απολαύσετε δραστηριότητες που συνήθως προσφέρουν χαρά, όπως για παράδειγμα το διάβασμα ενός καλού βιβλίου, ένα καλό γεύμα ή το σεξ. Είναι ένα σύμπτωμα που υπάρχει σε πολλούς διαφορετικούς τύπους ψυχιατρικών διαταραχών και έχει αναγνωριστεί ως βασικό χαρακτηριστικό της μείζονος κατάθλιψης (Romney & Candido, 2011; Leventhal et al., 2006).

Συγκεκριμένα, η ανηδονία έχει χαρακτηρισθεί ως πρόδρομο, και ως εκ τούτου ως προγνωστικός παράγοντας για την ανάπτυξη καταθλιπτικής διαταραχής σε πολλές ηλικιακές ομάδες (Loas, 1996; Gudmundsen et al., 2018). Επιπλέον, η χρήση ναρκωτικών, και συγκεκριμένα διεγερτικών όπως είναι η κοκαΐνη, μπορεί επίσης να οδηγήσει στην ανηδονία και ιδιαίτερα κατά την περίοδο απεξάρτησης.


Τύποι ανηδονίας:

Υπάρχουν δύο τύποι ανηδονίας που μπορεί κάποιος να βιώσει:

Η κοινωνική ανηδονία εμφανίζεται όταν ένα άτομο δεν θέλει πλέον να περνά χρόνο με άλλους ανθρώπους και πάσχει από έλλειψη ευχαρίστησης σε κοινωνικές καταστάσεις.

Η φυσική ανηδονία είναι η αδυναμία να αισθανθείτε φυσικές απολαύσεις όπως το φαγητό, το άγγιγμα ή η σεξουαλική δραστηριότητα.

Πώς εκδηλώνεται η ανηδονία ;

Μερικές από τις πιο συχνές εκδηλώσεις του συμπτώματος περιλαμβάνουν:

•         Απώλεια ικανότητας να νιώσετε χαρά.

•         Κοινωνική απόσυρση

•         Αρνητικά συναισθήματα απέναντι στον εαυτό ή στους άλλους.

•         Μειωμένες συναισθηματικές ικανότητες, συμπεριλαμβανομένης της    λεκτικής και μη έκφρασης.

•         Δυσκολία προσαρμογής στις κοινωνικές καταστάσεις.

•         Μια τάση επίδειξης ψεύτικων συναισθημάτων.

•         Μείωση του ενδιαφέροντος για σεξουαλική δραστηριότητα.


Ποιες είναι οι αιτίες της ανηδονίας;

Η εμφάνιση της ανηδονίας σε ασθενείς με ψυχιατρικές διαταραχές έχει οδηγήσει τους επιστήμονες να πιστεύουν ότι συνδέεται με αλλαγές στην εγκεφαλική δραστηριότητα και στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος παράγει ή ανταποκρίνεται στην ντοπαμίνη. Η ντοπαμίνη είναι ένας νευροδιαβιβαστής που συντονίζει τα συναισθήματα χαράς και ευχαρίστησης.


Κατάθλιψη, ανηδονία και rtms

Μελέτες έχουν διερευνήσει τους νευρικούς μηχανισμούς της κατάθλιψης και τα αντικαταθλιπτικά αποτελέσματα του rTMS. Συγκεκριμένα, έρευνες έχουν δείξει πως η ενεργοποίηση του πλάγιου-ραχιαίου προμετωπιαίου φλοιού (DLPFC) σχετίζεται με τη μειωμένη εμπειρία θετικών συναισθημάτων (Davidson, 2004; Heller et αϊ. 2013), ενώ η αυξημένη δραστηριότητα του κοιλιακού προμετωπιαίου φλοιού (VLPFC) σχετίζεται με την καταστολή του θετικού συναισθήματος που παρατηρείται συχνά σε καταθλιπτικά άτομα (Light et al., 2011).

Σε μια μελέτη του 2019, ερευνητές μελέτησαν τις αλλαγές στη διάθεση συμμετεχόντων πριν και μετά τη θεραπεία rTMS. Στο τέλος της μελέτης, οι συμμετέχοντες του rTMS παρουσίασαν σημαντική μείωση στην κλίμακα Snaith-Hamilton Pleasure Scale (SHAPS) όπου μετρά το επίπεδο ανηδονίας στο οποίο κάποιος μπορεί να βρίσκεται, ενώ παράλληλα είχαν αυξημένα επίπεδα ενσυναίσθησης.

Η ανηδονία είναι ένα σύμπτωμα που πολλοί άνθρωποι μπορεί να νιώθουν αλλά να μη γνωρίζουν ότι αναγνωρίζεται ιατρικά. Ενώ όλοι οι άνθρωποι περνούν περιόδους χαράς, θλίψης και μελαγχολίας, η συστηματική έλλειψη ευχαρίστησης αποτελεί μία διαταραχή, που όπως κάποιος δε θα μπορούσε να αγνοήσει αν ήταν σωματική, έτσι δεν μπορεί να αγνοήσει ούτε εκείνη. 

Ο επαναλαμβανόμενος διακρανιακός μαγνητικός ερεθισμός (rTMS) είναι μια από τις καλύτερες διαθέσιμες θεραπείες για την ανηδονία. Η διαδικασία περιλαμβάνει την αποστολή μαγνητικών παλμών για τη διέγερση περιοχών του εγκεφάλου όπου η χαμηλή δραστηριότητα μπορεί να προκαλέσει κατάθλιψη, συμπεριλαμβανομένων των ανηδονικών συμπτωμάτων. Η διαδικασία είναι μη επεμβατική, ασφαλής και εγκεκριμένη από τον FDA.

Εφη Μερτζάνη Ψυχολόγος

Επιμέλεια : Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

What Is Anhedonia?

Light, S. N., Bieliauskas, L. A., & Taylor, S. F. (2019). Measuring change in anhedonia using the “Happy Faces” task pre-to post-repetitive transcranial magnetic stimulation (rTMS) treatment to left dorsolateral prefrontal cortex in Major Depressive Disorder (MDD): relation to empathic happiness. Translational psychiatry9(1), 1-10.

Martino, I., Santangelo, G., Moschella, D., Marino, L., Servidio, R., Augimeri, A., … & Cerasa, A. (2018). Assessment of Snaith-Hamilton Pleasure Scale (SHAPS): the dimension of anhedonia in Italian healthy sample. Neurological Sciences39(4), 657-661.

Nakonezny, P. A., Morris, D. W., Greer, T. L., Byerly, M. J., Carmody, T. J., Grannemann, B. D., … & Trivedi, M. H. (2015). Evaluation of anhedonia with the Snaith–Hamilton Pleasure Scale (SHAPS) in adult outpatients with major depressive disorder. Journal of psychiatric research65, 124-130.

Pettorruso, M., Spagnolo, P. A., Leggio, L., Janiri, L., Di Giannantonio, M., Gallimberti, L., … & Martinotti, G. (2018). Repetitive transcranial magnetic stimulation of the left dorsolateral prefrontal cortex may improve symptoms of anhedonia in individuals with cocaine use disorder: a pilot study. Brain Stimulation: Basic, Translational, and Clinical Research in Neuromodulation11(5), 1195-1197.

Τι είναι ο εθισμός στον τζόγο

Η διαταραχή που αφορά τον εθισμό στον τζόγο (Gambling Disorder) είναι μία ψυχιατρική κατάσταση και χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενη, δυσπροσαρμοστική συμπεριφορά απέναντι στα τυχερά παιχνίδια, που οδηγεί σε ψυχική δυσφορία. Έχει επαναταξινομηθεί ως παθολογική ενασχόληση με τα τυχερά παιχνίδια στην ομάδα με τις διαταραχές εξάρτησης & κατάχρησης ουσιών στην πέμπτη έκδοση του διαγνωστικού και στατιστικού εγχειριδίου για ψυχικές διαταραχές (DSM-5)1. Παρόλο που επηρεάζει 0,2% με 5,3% των ενηλίκων και επιφέρει σοβαρές καταστροφές στις ζωές των ασθενών και των οικογενειών τους, ποσοστό μικρότερο του 10% των ασθενών λαμβάνουν θεραπεία. Η παθολογική ενασχόληση με τυχερά παιχνίδια χαρακτηρίζεται ως μία χρόνια διαταραχή με υποτροπές και υψηλά ποσοστά παραίτησης από τη θεραπεία2.

Τα τυχερά παιχνίδια έχουν πολλές μορφές, όπως λαχεία, ηλεκτρονικές μηχανές (κουλοχέρηδες/φρουτάκια), χαρτοπαιξία3, στοιχήματα σε αθλήματα, σε αγώνες με άλογα ή αγώνες κωπηλασίας4. Μπορούν να εμφανιστούν σε πολλούς χώρους (καζίνο, παντοπωλεία, νυχτερινά κέντρα ή στο διαδίκτυο), είτε νόμιμα είτε παράνομα3. Προβλήματα μπορούν να προκύψουν από τους παραδοσιακούς τύπους παιχνιδιών, αλλά και από επενδύσεις σε μετοχές ή εμπορεύματα. Οι άνθρωποι ξεκινούν να ασχολούνται με τυχερά παιχνίδια από περιέργεια ή για διασκέδαση ή επειδή αναμένουν χρηματική ανταμοιβή4. Πολλοί άνθρωποι παίζουν τυχερά παιχνίδια δίχως να παρουσιάζουν προβλήματα, όμως μία μειοψηφία αυτών αναπτύσσει προβλήματα3.

Παρόλο που η ενασχόληση με τυχερά παιχνίδια παρουσιάζεται ως μία αβλαβής δραστηριότητα για τους περισσότερους παίκτες τυχερών παιχνιδιών, ασθενείς που ασχολούνται παθολογικά με αυτή τη δραστηριότητα συχνά χαρακτηρίζονται από παραισθήσεις ελέγχου, παρορμητική συμπεριφορά και δυσλειτουργικά στοιχεία της προσωπικότητας1. Επίσης,δεν μπορούν να αντισταθούν στην επιθυμία τους να παίξουν, γεγονός που επηρεάζει δυσμενώς την οικογένειά τους, την κοινωνική, επαγγελματική και προσωπική τους ζωή5.

εθισμός στον τζόγο

Νευροβιολογία- αίτια εθισμού στον τζόγο

Τα αίτια του εθισμού στον τζόγο αναγνωρίζονται ως ένα περίπλοκο μείγμα βιολογίας και περιβαλλοντικών παραγόντων.

Τα άτομα που πάσχουν από τη διαταραχή που σχετίζεται με τα τυχερά παιχνίδια, παρουσιάζουν υψηλότερη δυσκολία ρύθμισης των συναισθημάτων και εφαρμόζουν δυσπροσαρμοστικές στρατηγικές, για να τροποποιήσουν τα συναισθήματά τους, συχνότερα απ’ ότι ο γενικός πληθυσμός.

Αυξανόμενες ενδείξεις υποδηλώνουν ότι εθισμός στον τζόγο και η διαταραχή κατάχρησης ουσιών (Substance Use Disorder) μοιράζονται κοινές νευροβιολογικές βάσεις και χαρακτηριστικά συμπεριφοράς (Hudgens-Haney et al., 2013; Limbrick-Oldfield et al., 2013; Tschernegg et al., 2013; Goudriaan et al. , 2014). Πράγματι, μελέτες σε ανθρώπους και ζώα δείχνουν ότι αμφότερες χαρακτηρίζονται από δυσλειτουργία του ντοπαμινεργικού συστήματος ανταμοιβής και του γνωστικού ελέγχου, που οδηγούν σε αυξημένη επιθυμία για τζόγο/χρήση (craving), αυξημένη παρορμητικότητα, μειωμένο αυτοέλεγχο, μη φυσιολογική λήψη αποφάσεων και εκτελεστική δυσλειτουργία.

Θεραπεία εθισμού στον τζόγο

Η παθολογική ενασχόληση με τυχερά παιχνίδια είναι μία περίπλοκη διαταραχή, με αποτέλεσμα κάθε ασθενής να χρειάζεται διαφορετική θεραπευτική προσέγγιση. Πολλές φορές συνδυάζονται διαφορετικές θεραπευτικές παρεμβάσεις, τόσο ψυχολογικές όσο και φαρμακολογικές, για να βοηθήσουν τον ασθενή στο μέγιστο βαθμό. Κάποια είδη θεραπείας είναι πιο αποτελεσματικά σε κάποιους ασθενείς απ’ ότι σε κάποιους άλλους. Το σχέδιο θεραπείας δεν είναι σταθερό, διαφέρει ανάλογα με τον ασθενή και τη σοβαρότητα της εθιστικής συμπεριφοράς.

Οι υποτροπές και τα υψηλά ποσοστά παραίτησης από τη θεραπεία υπογραμμίζουν τον υψηλό βαθμό δυσκολίας για την απεξάρτηση από τον τζόγο και πως χρειάζεται να συνεχιστεί η έρευνα και οι προσπάθειες ανάπτυξης ενός θεραπευτικού σχεδίου που θα είναι πιο αποτελεσματικό και αποδοτικό, θα προλαμβάνει τις υποτροπές και θα εγγυάται την αφοσίωση του ασθενή στη θεραπεία.

Λόγω της απουσίας φαρμακολογικών θεραπειών με αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα για αυτήν την κατάσταση, διερευνάται τα τελευταία χρόνια ο ρόλος της μη επεμβατικής διέγερσης του εγκεφάλου (Non Invasive Brain Stimulation) για τη θεραπεία του εθισμού στον τζόγο όπως άλλωστε και σε όλες τις διαταραχές εξάρτησης.

Η θεραπεία rTMS αποτελεί μια τέτοια θεραπευτική επιλογή. Αν και προς το παρόν ο αριθμός των μελετών είναι περιορισμένος, οι περισσότερες ελεγχόμενες μελέτες (Zack et al., 2016; Gay et al., 2017; Martinotti et al., 2019) και μη ελεγχόμενες αναφορές (Martinotti et al., 2018; Cardullo et al., 2019; Pettorruso et al., 2019a, 2020) ανέφεραν μείωση της συμπεριφοράς του τζόγου, της επιθυμίας ή των συμπτωμάτων που σχετίζονται με τον τζόγο. Αυτό σημαίνει ότι η θεραπεία rTMS έχει το υπόβαθρο να προσφέρει θεραπευτικό όφελος σε ορισμένους εξαρτημένους από τον τζόγο είτε επικουρικά είτε ως κύρια προσέγγιση.

Συγγραφή : Νυσταζάκη Μαρία Νοσηλεύτρια Ψυχικής Υγείας

Συγγραφή – επιμέλεια : Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής

Βιβλιογραφία

  1. Menchon, JM, Mestre-Bach G, Steward T, Fernández-Aranda F, Jiménez-Murcia S. An overview of gambling disorder: from treatment approaches to risk factors. PubMed, 2018
  2. Choi SW, Shin YC, Youn HC, Lim SW, Ha J. Pharmacotherapy and group cognitive behavioral therapy enhance follow-up treatment duration in gambling disorder patients. PubMed, 2016
  3. Potenza MN. The neural bases of cognitive processes in gambling disorder. PubMed, 2014
  4. Shin YC,Choi SW,Ha J, Choi JS, Kim DJ. Gambling disorder in financial markets: Clinical and treatment-related features. PubMed, 2015
  5. Bouchard S, Robillard G, Giroux I, Jacques C, Loranger C, St-Pierre M, Chrétien M, Goulet A. Using Virtual Reality in the Treatment of Gambling Disorder: The Development of a New Tool for Cognitive Behavior Therapy. PubMed, 2017
  6. Non-invasive Brain Stimulation for Gambling Disorder: A Systematic Review 2020

Η ανάπτυξη της φαρμακευτικής επιστήμης έχει οδηγήσει τα τελευταία χρόνια στη σύνθεση καινοτόμων σκευασμάτων για την αντιμετώπιση πληθώρας ασθενειών και παθήσεων βελτιώνοντας ή και σώζοντας ακόμα τη ζωή εκατομμυρίων συμπολιτών μας.

Παρόλα αυτά, κάθε οργανισμός είναι διαφορετικός και ακόμα και η παραμικρή λεπτομέρεια του, μπορεί να οδηγήσει σε παρεκκλίσεις της αποτελεσματικότητας μιας φαρμακευτικής αγωγής, αλλά και στην εμφάνιση ανεπιθύμητων παρενεργειών.

Προκειμένου να προβλεφθούν λοιπόν όλες οι παράμετροι, η διαδικασία της φαρμακογονιδωματικής θεραπείας, έρχεται να δώσει μία εξειδικευμένη λύση, ειδικά για την περίπτωση του κάθε οργανισμού ξεχωριστά.

Φαρμακογονιδιωματική για μια εξατομικευμένη θεραπεία

Τα σύγχρονα φάρμακα σώζουν εκατομμύρια ζωές το χρόνο. Ωστόσο, πολλά φάρμακα που διατίθενται επί του παρόντος έχουν αναπτυχθεί με την ιδέα ότι κάθε φάρμακο λειτουργεί σχεδόν το ίδιο για όλους. Η φαρμακογονιδιωματική έρευνα άλλαξε την προσέγγιση του “ένα μέγεθος ταιριάζει σε όλους” και άνοιξε την πόρτα σε πιο εξατομικευμένες προσεγγίσεις για τη χρήση και την ανάπτυξη φαρμάκων. Στις Η.Π.Α για παράδειγμα, περίπου 3 εκατομμύρια συνταγογραφήσεις, σε ετήσια βάση, είναι εσφαλμένες. Το πρόβλημα αυτό θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί καλύτερα, εάν είχε εφαρμοστεί περισσότερο η φαρμακογονιδιωματική.

Φαρμακογονιδιωματική

Η ανταπόκριση στη φαρμακευτική αγωγή ποικίλλει ανάμεσα στα άτομα, ανάλογα με τη γενετική τους σύσταση, την ηλικία, το φύλο, τον τρόπο ζωής, καθώς και με παράγοντες που σχετίζονται με τις φαρμακοκινητικές και φαρμακοδυναμικές αλληλεπιδράσεις φαρμάκων. Αυτός είναι και ο κύριος λόγος που υπάρχουν ασθενείς που ανταποκρίνονται στη φαρμακευτική αγωγή, αλλά και ασθενείς που δεν ανταποκρίνονται εξίσου καλά στην ίδια αγωγή. Σήμερα, ένα τεστ φαρμακογονιδιωματικής μπορεί να καθορίσει ποιο είναι το καταλληλότερο φάρμακο για κάθε ασθενή, ποιο φάρμακο δηλαδή και σε ποια δοσολογία θα έχει την καλύτερη ανταπόκριση και τις λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες.

Τι είναι η φαρμακογονιδιωματική;

Η φαρμακογονιδιωματική περιγράφει την ανάλυση ορισμένων γονιδίων ενός ασθενή και τη μελέτη του τρόπου με τον οποίο οι γενετικοί παράγοντες (DNA) επηρεάζουν το πως ένα άτομο ανταποκρίνεται στα φάρμακα. Αυτός ο σχετικά νέος τομέας συνδυάζει τη φαρμακολογία (την επιστήμη των ναρκωτικών) και τη γονιδιωματική (τη μελέτη των γονιδίων και των λειτουργιών τους) για την ανάπτυξη αποτελεσματικών, ασφαλών φαρμάκων και δόσεων που θα προσαρμόζονται στη γενετική σύνθεση ενός ατόμου.

Η φαρμακογονιδιωματική μπορεί επίσης να σας βοηθήσει να εξοικονομήσετε χρόνο και χρήμα. Χρησιμοποιώντας πληροφορίες σχετικά με το γενετικό σας υλικό, οι γιατροί σύντομα θα μπορέσουν να αποφύγουν τη δοκιμαστική προσέγγιση και το σφάλμα να σας δώσουν διάφορα φάρμακα που δε θα λειτουργήσουν για σας μέχρι να βρουν το σωστό. Χρησιμοποιώντας τη φαρμακογονιδιωματική, το “καταλληλότερο” φάρμακο για να σας βοηθήσει μπορεί να επιλεγεί από την αρχή.

Με τις γνώσεις που αποκτήθηκαν από το Human Genome Project (Olson, 1993), οι ερευνητές μαθαίνουν πώς οι κληρονομικές διαφορές στα γονίδια επηρεάζουν την ανταπόκριση του οργανισμού στα φάρμακα. Αυτές οι γενετικές διαφορές θα χρησιμοποιηθούν για να προβλέψουν εάν ένα φάρμακο θα είναι αποτελεσματικό για ένα συγκεκριμένο άτομο και για την πρόληψη των ανεπιθύμητων ενεργειών του φαρμάκου. Με αυτό τον τρόπο, μπορεί να επιτευχθεί μία περισσότερο εξατομικευμένη και αποτελεσματική φαρμακοθεραπεία.

Τί σημαίνει Εξατομικευμένη θεραπεία;

Η εξατομικευμένη θεραπεία στοχεύει στο να ‘‘προλάβει’’ την προδιάθεση μιας γενετικής νόσου, με απώτερο σκοπό την χορήγηση της καταλληλότερης φαρμακευτικής αγωγής και τη μείωση αρνητικών παρενεργειών των φαρμάκων.

Πώς λειτουργεί η φαρμακογονιδιωματική;

Κάθε φαρμακευτική ουσία που εισέρχεται στον οργανισμό μεταβολίζεται με έναν συγκεκριμένο τρόπο. Με την φαρμακογονιδιωματική θεραπεία γίνεται η ανάλυση μιας οικογένειας χρωμοσωμάτων για να διαπιστωθούν τυχόν ελλείψεις σε μεταβολικά ένζυμα, ή ύπαρξη συγκεκριμένων αντιγόνων που εκτός από την μειωμένη επίδραση ενός φαρμάκου μπορεί να οδηγήσουν σε σοβαρή αλλεργική αντίδραση του οργανισμού.

Φαρμακογονιδιωματική

Εκτός από τη χορήγηση στοχευμένων ουσιών, η φαρμακογονιδιωματική θεραπεία, ο εξειδικευμένος γιατρός, μπορεί να προσδιορίσει και την κατάλληλη δόση, η οποία είναι κρίσιμη τόσο στην αποτελεσματικότητα, όσο και στην αποφυγή ανεπιθύμητων παρενεργειών.

Μάλιστα τα τελευταία χρόνια, οι κλινικές μελέτες για τη συγκεκριμένη μέθοδο προχωρούν με γοργούς ρυθμούς, και η φαρμακογονιδιωματική θεραπεία είναι εξαιρετικά δημοφιλής και αποτελεσματική για την αντιμετώπιση παθήσεων ψυχιατρικής και νευρολογικής φύσεως, αλλά ακόμα και για κάποιες μορφές καρκίνου,

Ποιο είναι το όφελος του τεστ για μένα; Γιατί το χρειάζομαι;

Γνωρίζοντας πως ο κάθε οργανισμός είναι διαφορετικός, έχει δημιουργηθεί εδώ και χρόνια ο όρος της «προσωποποιημένης ιατρικής», η οποία στοχεύει στη χαρτογράφηση των χαρακτηριστικών εκείνων που κάνουν κάθε οργανισμό μοναδικό με σκοπό τη χορήγηση της κατάλληλης φαρμακευτικής αγωγής για την εκάστοτε θεραπεία.

Σε αυτά τα πλαίσια έχει δημιουργηθεί και η φαρμακογονιδιωματική θεραπεία, βασισμένη στην ιδέα ότι ο γονιδιακός τύπος κάθε οργανισμού μπορεί να κρύβει το κλειδί για τη αντίδρασή του απέναντι σε συγκεκριμένες ουσίες. Έτσι, με δύο λόγια, με μια γονιδιακή εξέταση μπορεί να γίνει η επιλογή μιας σωστής φαρμακευτικής αγωγής με τη μέγιστη αποτελεσματικότητα και τις ηπιότερες παρενέργειες. Μερικά από τα σημαντικότερα οφέλη είναι τα εξής:

  • Εξατομικευμένη επιλογή θεραπείας
  • Μείωση της πιθανότητας αποτυχίας της αγωγής
  • Λιγότερες Ανεπιθύμητες Ενέργειες
  • Μείωση του συνολικού κόστους θεραπείας
  • Καλύτερη ποιότητα ζωής για τον ασθενή

Στο μέλλον, η φαρμακογονιδιωματική θα επιτρέψει την ανάπτυξη προσαρμοσμένων φαρμάκων για τη θεραπεία ενός ευρέος φάσματος προβλημάτων υγείας, συμπεριλαμβανομένων των καρδιαγγειακών παθήσεων, της νόσου του Αλτσχάιμερ, του καρκίνου, του HIV / AIDS και του άσθματος.

Στο Smart CNS Center παρέχονται υπηρεσίες φαρμακογονιδιωματικης. Επικοινωνήστε στο 210 440 1 440 για μια πιο εξατομικευμένη προσέγγιση.

 

Σχετική βιβλιογραφία

Daly, A. K. Pharmacogenetics: A general review on progress to date. Br. Med. Bull. 124, 65–79 (2017).

Drew, L. The right drug for you. Nature 357, S60–S62 (2016).

Hyman, D. M., Taylor, B. S. & Baselga, J. Implementing Genome-Driven Oncology. Cell vol. 168 584–599 (2017).

Olson M. V. (1993). The human genome project. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 90(10), 4338–4344.

Patrinos, G. P., & Innocenti, F. (2010). Conference Scene: Pharmacogenomics: paving the path to personalized medicine. Pharmacogenomics, 11(2), 141-146.

Squassina, A., Manchia, M., Manolopoulos, V. G., Artac, M., Lappa-Manakou, C., Karkabouna, S & Patrinos, G. P. (2010). Realities and expectations of pharmacogenomics and personalized medicine: impact of translating genetic knowledge into clinical practice. Pharmacogenomics, 11(8), 1149-1167.

Η κοκαΐνη αποτελεί ψυχοδιεγερτική ουσία η οποία χρησιμοποιείται ευρύτατα παγκοσμίως λόγω της ισχυρής ευφορικής της δράσης. Άλλες δράσεις της αφορούν την παροδική ενίσχυση των γνωστικών λειτουργιών, της αυτοπεποίθησης, της κοινωνικοποίησης, της ενέργειας/αντοχής και τη μείωση της ανάγκης για τροφή και ύπνο. (Rachid, 2018). Ωστόσο, η κοκαΐνη προκαλεί έντονη εξάρτηση και αποτελεί το επίκεντρο της προσοχής σε παγκόσμια κλίμακα για τα πολλαπλά επιβλαβή της αποτελέσματα τόσο σε ψυχικό όσο και σε σωματικό επίπεδο.


Ψυχιατρικές επιπτώσεις κατάχρησης κοκαΐνης

 

  • Τοξίκωση με ψευδαισθήσεις

 

  • Ψυχωτική διαταραχή προκαλούμενη από κοκαΐνη
  1. απώλεια ελέγχου πραγματικότητας
  2. παραληρητικές ιδέες
  3. συχνές οπτικές και απτικές ψευδαισθήσεις
  • Ντελίριο

 

  • Συναισθηματική διαταραχή
  1. μανιακά συμπτώματα στην τοξίκωση
  2. καταθλιπτικά συμπτώματα στη στέρηση
  • Αγχώδης διαταραχή : κρίσεις πανικού, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, φοβίες

 

  • Σεξουαλική διαταραχή

 

  • Διαταραχή ύπνου

 

  • Επιθετικότητα – βίαιη συμπεριφορά

 

  • Στερητικό σύνδρομο με κατάθλιψη, άγχος, κόπωση, διαταραχή ύπνου, ανηδονία και άλλες εκδηλώσεις

 


Σωματικές επιπτώσεις κατάχρησης κοκαΐνης

Η κοκαΐνη προκαλεί άμεσα διέγερση του συμπαθητικού αυτόνομου νευρικού συστήματος, που εκδηλώνεται με ταχυκαρδία, μυδρίαση, αύξηση θερμοκρασίας, άνοδο αρτηριακής πίεσης, ταχύπνοια κ.α.

Η μακροπρόθεσμη χρήση της μπορεί να προκαλέσει :

  • Σοβαρά καρδιαγγειακά προβλήματα όπως έμφραγμα μυοκαρδίου, αρρυθμίες,
  • Αγγειακά ισχαιμικά και αιμορραγικά εγκεφαλικά επεισόδια,
  • Επιληψία
  • Γαστρεντερικές παθήσεις όπως έλκος, εντερική ισχαιμία
  • Καταστροφή ρινικού βλεννογόνου και διαφράγματος
  • Βλάβες στο ήπαρ, στα νεφρά και στους πνεύμονες

 


Πως δρα η κοκαΐνη στον εγκέφαλο?

Η κοκαΐνη κι άλλες εθιστικές ουσίες προκαλούν εν μέρει τις συμπεριφορικές τους επιδράσεις μέσω της τροποποίησης της νευροδιαβίβασης της ντοπαμίνης, το βασικό νευροδιαβιβαστή του συστήματος ανταμοιβής του εγκεφάλου. Το αίσθημα ανταμοιβής οφείλεται στην έκλυση ντοπαμίνης στον επικλινή πυρήνα των βασικών γαγγλίων (basal ganglia) του εγκεφάλου. Επιπλέον η κοκαΐνη επιδρά στη νοραδρενεργική και σεροτονινεργική νευροδιαβίβαση.


Επιδημιολογία

Η διαταραχή χρήσης κοκαΐνης είναι μια από τις πιο διαδεδομένες διαταραχές χρήσης ουσιών (Grant και συν., 2016) με εκτιμώμενο επιπολασμό 2% μεταξύ των νέων Ευρωπαίων ενηλίκων καθώς επίσης, αποτελεί τον τρίτο πιο συχνό λόγο πρόσβασης σε προγράμματα θεραπείας κατάχρησης ουσιών στην Ευρώπη (EMCDDA, 2019). Η χρήση κοκαΐνης είναι ιδιαίτερα ανθεκτική στη συμπεριφορική και φαρμακολογική θεραπεία καθώς τα ποσοστά υποτροπής μετά από ένα τυπικό πρόγραμμα θεραπείας φτάνουν συχνά το 75%, 60 ημέρες μετά την έξοδο από το πρόγραμμα (Sinha, 2011).


Επαναληπτικός διακρανιακός μαγνητικός ερεθισμός rTMS

Λαμβάνοντας υπόψη το τεράστιο κοινωνικό κόστος της χρήσης κοκαΐνης, υπάρχει μεγάλη ανάγκη να αναπτυχθούν καινοτόμες αποτελεσματικές θεραπευτικές παρεμβάσεις οι οποίες υπερβαίνουν τις συμβατικές φαρμακολογικές και συμπεριφορικές τροποποιήσεις. Μία πολλά υποσχόμενη θεραπευτική επιλογή αποτελεί ο επαναληπτικός διακρανιακός μαγνητικός ερεθισμός (rTMS). Συγκεκριμένα, η θεραπεία TMS μπορεί να περιγραφεί ως μη επεμβατικός ερεθισμός του εγκεφάλου μέσω μαγνητικού πεδίου που επιφέρει θεραπευτικά αποτελέσματα.

Σημαντικά στοιχεία από προκλινικές και κλινικές μελέτες υποδεικνύουν ότι το rTMS επηρεάζει βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα τη νευρική δραστηριότητα (νευροπλαστικότητα) με πολλαπλά αποτελέσματα σε σειρά νευροβιολογικών δεικτών, συμπτωμάτων, διαταραχών, λειτουργιών και συμπεριφοράς. Οι διαμεσολαβούμενες από το rTMS επιδράσεις παρέχουν μια πιθανή (κύρια ή επικουρική) θεραπευτική προσέγγιση της εξάρτησης από κοκαΐνη μέσω τροποποίησης νευρικών κυκλωμάτων του εγκεφάλου. Πράγματι, οι μακροπρόθεσμες νευροφυσιολογικές αλλαγές που προκαλούνται από rTMS στις προμετωπιαίες περιοχές του εγκεφάλου έχουν τη δυνατότητα να επηρεάσουν τις συμπεριφορές που σχετίζονται με την επιθυμία για ναρκωτικές ουσίες (craving).


Πρόσφατες έρευνες

Αρκετές μελέτες έχουν υποστηρίξει την αποτελεσματικότητα της θεραπείας rTMS στη διαταραχή χρήσης κοκαΐνης. Για παράδειγμα, οι Madeo και συν. (2020) πραγματοποίησαν αναδρομική μελέτη στην οποία συμμετείχαν 284 ασθενείς που έπασχαν από διαταραχή χρήσης κοκαΐνης. Κατά την είσοδό τους στη θεραπεία, οι περισσότεροι έκαναν χρήση κοκαΐνης κάθε μέρα ή αρκετές φορές την εβδομάδα. Όλοι οι ασθενείς υποβλήθηκαν σε 3 μήνες θεραπείας και παρακολουθήθηκαν από 3 ως 32 μήνες. Για την αξιολόγηση της χρήσης ουσιών, χρησιμοποιήθηκαν κλίμακες αυτοαναφοράς, αναφορές από την οικογένεια ή τους σημαντικούς άλλους των ασθενών, καθώς επίσης και τακτικοί έλεγχοι ούρων. Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν ότι η θεραπεία rTMS επέφερε μακροχρόνια μείωση της χρήσης κοκαΐνης ενώ ταυτόχρονα, η μείωση της συχνότητας των συνεδριών rTMS δεν συνοδεύτηκε από αύξηση των υποτροπών. Ακόμα, δεν σημειώθηκαν σημαντικές παρενέργειες από τη θεραπεία καθώς μόνο 41 άτομα από τα 284 ανέφεραν παρενέργειες με κύρια αυτή του πονοκέφαλου.

Επιπλέον, οι Pettorruso και συν. (2019) πραγματοποίησαν μελέτη στην οποία έλαβαν μέρος άτομα τα οποία που αναζητούσαν θεραπεία για τη διαταραχή χρήσης κοκαΐνης. Οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε 2 εβδομάδες εντατικής θεραπείας rTMS (5 ημέρες / εβδομάδα, δύο φορές την ημέρα, για συνολικά 20 συνεδρίες), ακολουθούμενη από 2 εβδομάδες θεραπείας συντήρησης (1 ημέρα / εβδομάδα, δύο φορές την ημέρα). Οι ασθενείς αξιολογήθηκαν κατά την έναρξη της θεραπείας, μετά από 2 εβδομάδες θεραπείας καθώς και στο τέλος της μελέτης (4 εβδομάδες μετά). Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι μετά από τέσσερις εβδομάδες θεραπείας rTMS, το 56,25% των συμμετεχόντων ήταν αρνητικά κατά τον έλεγχο ούρων καθώς επίσης, η επιθυμία για χρήση (craving) βελτιώθηκε σημαντικά 4 εβδομάδες μετά τη λήξη της θεραπείας. Ακόμα, σύμφωνα με τις κλίμακες αυτό-αναφοράς που χρησιμοποιήθηκαν, η ψυχοπαθολογία μειώθηκε σημαντικά κατά την περίοδο της μελέτης με σχετική βελτίωση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων, της ανηδονίας και του άγχους.


Στο Smart CNS Center παρέχονται υπηρεσίες θεραπείας και υποστήριξης ατόμων που πάσχουν από διαταραχή χρήσης κοκαΐνης. Επικοινωνήστε στο 210 440 1 440 για μια πιο εξατομικευμένη προσέγγιση.

 

Μαναρώλη Ματίλντα, Κλινική Ψυχολόγος, MSc

Επιμέλεια : Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Bolla, K. I., Rothman, R., & Cadet, J. L. (1999). Dose-related neurobehavioral effects of chronic cocaine use. The Journal of Neuropsychiatry and Clinical Neurosciences, 11(3), 361-369.

EMCDDA. (2019). European Drug Report 2019: Trends and developments.

Fernández-Serrano, M. J., Perales, J. C., Moreno-López, L., Pérez-García, M., & Verdejo-García, A. (2012). Neuropsychological profiling of impulsivity and compulsivity in cocaine dependent individuals. Psychopharmacology, 219(2), 673-683.

Grant, B. F., Saha, T. D., Ruan, W. J., Goldstein, R. B., Chou, S. P., Jung, J., … & Hasin, D. S. (2016). Epidemiology of DSM-5 drug use disorder: Results from the National Epidemiologic Survey on Alcohol and Related Conditions–III. JAMA Psychiatry, 73(1), 39-47.

Hulka, L. M., Eisenegger, C., Preller, K. H., Vonmoos, M., Jenni, D., Bendrick, K., … & Quednow, B. B. (2014). Altered social and non-social decision-making in recreational and dependent cocaine users. Psychological Medicine, 44(5), 1015-1028.

Madeo, G., Terraneo, A., Cardullo, S., Gómez Pérez, L. J., Cellini, N., Sarlo, M., … & Gallimberti, L. (2020). Long-term outcome of repetitive transcranial magnetic stimulation in a large cohort of patients with cocaine-use disorder: an observational study. Frontiers in Psychiatry, 11, 158.

Pettorruso, M., Martinotti, G., Santacroce, R., Montemitro, C., Fanella, F., Di Giannantonio, M., … & Moroni, V. (2019). rTMS reduces psychopathological burden and cocaine consumption in treatment-seeking subjects with cocaine use disorder: an open label, feasibility study. Frontiers In Psychiatry, 10, 621.

Preller, K. H., Hulka, L. M., Vonmoos, M., Jenni, D., Baumgartner, M. R., Seifritz, E., … & Quednow, B. B. (2014). Impaired emotional empathy and related social network deficits in cocaine users. Addiction Biology, 19(3), 452-466.

Rachid, F. (2018). Neurostimulation techniques in the treatment of cocaine dependence: A review of the literature. Addictive Behaviors, 76, 145–55.

Sinha, R. (2011). New findings on biological factors predicting addiction relapse vulnerability. Current Psychiatry Reports, 13(5), 398.

 

Η ινομυαλγία αποτελεί διαταραχή χρόνιου πόνου και επηρεάζει σχεδόν το 2,1% του παγκόσμιου πληθυσμού. Η αιτιοπαθογένεια της ινομυαλγίας είναι σε μεγάλο βαθμό άγνωστη ενώ οι στρατηγικές διαχείρισης που συνιστώνται γι’ αυτήν περιλαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή, συμπεριφορική παρέμβαση και φυσικοθεραπεία.

Ωστόσο, καμία μεμονωμένη θεραπευτική μέθοδος δεν έχει καταφέρει να μετριάσει το πλήρες φάσμα των συμπτωμάτων της ινομυαλγίας. Ο επαναληπτικός διακρανιακός μαγνητικός ερεθισμός (rTMS) έρχεται ως εναλλακτική επιλογή, καθώς μετά τα θετικά αποτελέσματα που υπάρχουν σε αρκετές μελέτες των τελευταίων ετών για τη συμβολή του στη βελτίωση συμπτωμάτων νευροπαθητικού πόνου, ενθαρρυντικά φαίνονται και τα αποτελέσματα ως προς την ινομυαλγία.

Μια πρόσφατη αντίστοιχη μελέτη πραγματοποιήθηκε από τους Tanwar, Mattoo, Kumar, και Bhatia (2020) με στόχο τη διερεύνηση της αποτελεσματικότητας της θεραπείας rTMS στον πόνο των πασχόντων από ινομυαλγία. Συγκεκριμένα, στη μελέτη έλαβαν μέρος 90 άτομα με διάγνωση ινομυαλγίας, ηλικίας 18 έως 50 ετών, τα οποία τοποθετήθηκαν σε δύο ομάδες: α) την ομάδα που έλαβε εικονική θεραπεία (45 άτομα) και β) την ομάδα που έλαβε θεραπεία rTMS χαμηλής συχνότητας (45 άτομα) στο δεξιό πλαγιοραχιαίο προμετωπιαίο φλοιό, για 5 συνεχόμενες ημέρες κάθε εβδομάδα, για 4 εβδομάδες συνολικά. Ο πόνος αξιολογήθηκε τόσο μέσω υποκειμενικών όσο και αντικειμενικών δεικτών μέτρησης πόνου. Επιπλέον, οι ασθενείς παρακολουθήθηκαν για 6 μήνες  (15 ημέρες από τη λήξη της θεραπείας, μετά από 3 μήνες και μετά από 6 μήνες).

Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν ότι οι ασθενείς που ανήκαν στην ομάδα θεραπείας rTMS, σημείωσαν σημαντική βελτίωση του πόνου μετά τη θεραπεία και στους υποκειμενικούς και στους αντικειμενικούς δείκτες. Καταγράφηκε βελτίωση στο άγχος και την κατάθλιψη που ως γνωστόν εμφανίζονται σε συννοσηρότητα με την ινομυαλγία. Επιπλέον επιβεβαιώνεται η διαφορά στην ποιότητα ζωής των ασθενών μετά το πέρας της διαδικασίας, αποτέλεσμα που έχει καταγραφεί και σε προηγούμενες έρευνες rTMS για την ινομυαλγία.

Μάλιστα, τα θετικά αποτελέσματα της θεραπείας rTMS διήρκεσαν 6 μήνες μετά τη λήξη της θεραπείας (στη φάση παρακολούθησης). Αντιθέτως, οι ασθενείς που ανήκαν στην ομάδα εικονικής θεραπείας, δεν σημείωσαν σημαντική αλλαγή στα επίπεδα του πόνου τους.

Η επίδραση του rTMS στη βελτίωση του πόνου προτείνεται ότι συμβαίνει μέσω ρυθμιστικής τροποποίησης στα κυκλώματα που εμπλέκονται στην αντίληψή του καθώς και στη συναισθηματικές παραμέτρους που συνδέονται με τον πόνο (μεταιχμιακό σύστημα).

 

Στο Smart CNS Center παρέχονται εξειδικευμένες υπηρεσίες υποστήριξης ατόμων που πάσχουν από ινομυαλγία. Επικοινωνήστε στο 210 440 1 440 για μια πιο εξατομικευμένη προσέγγιση.

 

Μαναρώλη Ματίλντα, Κλινική Ψυχολόγος, MSc

Επιμέλεια Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος

 

Πηγή: Tanwar, S., Mattoo, B., Kumar, U., & Bhatia, R. (2020). Repetitive transcranial magnetic stimulation of the prefrontal cortex for fibromyalgia syndrome: a randomised controlled trial with 6-months follow up. Advances in Rheumatology, 60.

Αν και ο επιπολασμός της Παχυσαρκίας έχει αυξηθεί δραματικά παγκοσμίως τις τελευταίες δεκαετίες κι έχει αποκτήσει επιδημιολογική μορφή, οι τρέχουσες θεραπείες είναι αρκετά επεμβατικές καθώς επίσης, συνοδεύονται από ανεπιθύμητες παρενέργειες. Αυτό το κενό έρχεται να καλύψει ο επαναλαμβανόμενος διακρανιακός μαγνητικός ερεθισμός (rTMS) ο οποίος σύμφωνα με μελέτες φαίνεται να επιδρά θετικά στο σωματικό βάρος παχύσαρκων ενηλίκων.

Συγκεκριμένα, οι Kim και συν. (2019) πραγματοποίησαν μελέτη για να εξετάσουν την επίδραση του rTMS υψηλής συχνότητας στο σωματικό βάρος σε παχύσαρκους ενήλικες. Στη μελέτη έλαβαν μέρος 43 παχύσαρκοι ασθενείς (δείκτης μάζας σώματος [ΔΜΣ] >25kg / m2), ηλικίας μεταξύ 18 και 70 ετών, οι οποίοι χωρίστηκαν σε δύο ομάδες: α) την ομάδα θεραπείας rTMS (21 άτομα) και β) την ομάδα εικονικής θεραπείας (22 άτομα).

Συνολικά, στην ομάδα θεραπείας rTMS πραγματοποιήθηκαν 8 συνεδρίες με στόχο τον αριστερό πλαγιοραχιαίο προμετωπιαίο φλοιό, για μια περίοδο 4 εβδομάδων. Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν ότι οι ασθενείς στην ομάδα θεραπείας rTMS παρουσίασαν μεγαλύτερη απώλεια βάρους από την έναρξη της θεραπείας, μετά την πραγματοποίηση και της 8ης συνεδρίας rTMS.

Επιπλέον, στην ομάδα θεραπείας rTMS υπήρξε στατιστικά σημαντική μείωση της μάζας λίπους και του σπλαχνικού λιπώδους ιστού την 4η εβδομάδα συγκριτικά με την ομάδα που έλαβε εικονική θεραπεία. Τέλος, μετά την πραγματοποίηση των 8 συνεδριών, η ομάδα θεραπείας rTMS κατανάλωσε στατιστικώς σημαντικά λιγότερες θερμίδες και υδατάνθρακες ανά ημέρα από την ομάδα εικονικής θεραπείας.

Συμπερασματικά, στην παραπάνω μελέτη, η θεραπεία rTMS υψηλής συχνότητας ήταν αποτελεσματική στην πρόκληση απώλειας βάρους και στη μείωση της πρόσληψης τροφής σε παχύσαρκους ασθενείς. Για τη θεραπεία της Παχυσαρκίας προτείνεται τόσο το rTMS όσο και η σωστή διατροφή, η άσκηση και η φαρμακοθεραπεία.

Στο Smart CNS Center παρέχονται εξειδικευμένες υπηρεσίες υποστήριξης ατόμων που πάσχουν από Παχυσαρκία. Επικοινωνήστε στο 210 440 1 440 για μια πιο εξατομικευμένη προσέγγιση.

Μαναρώλη Ματίλντα Ψυχολόγος


Πηγή: Kim, S. H., Chung, J. H., Kim, T. H., Lim, S. H., Kim, Y., Eun, Y. M., & Lee, Y. A. (2019). The effects of repetitive transcranial magnetic stimulation on body weight and food consumption in obese adults: A randomized controlled study. Brain Stimulation, 12(6), 1556-1564.

Η συναισθηματική νοημοσύνη ορίζεται ως η ικανότητά μας να αναγνωρίζουμε και να κατανοούμε τα συναισθήματά μας και των άλλων, να διαχειριζόμαστε αποτελεσματικά αυτά και τις διαπροσωπικές σχέσεις μας, και να δημιουργούμε ατομικά κίνητρα.


Είναι θεμελιώδης για την ανάπτυξη υγιών σχέσεων, τόσο στο προσωπικό, όσο και στο επαγγελματικό επίπεδο, ενώ αποτελεί σημαντικό προγνωστικό παράγοντα για την επιτυχία, την ευεξία και την ψυχική υγεία. Συγκεκριμένα, αποτελείται από πέντε διαστάσεις.

Η πρώτη διάσταση λέγεται αυτεπίγνωση, και αφορά την ικανότητά μας να κατανοούμε τί αισθανόμαστε, να έχουμε δηλαδή επίγνωση των συναισθημάτων μας.

Από την ικανότητα αυτή προκύπτει η αυτορρύθμιση, δηλαδή η ικανότητα να διαχειριζόμαστε και να ελέγχουμε τα συναισθήματά μας, ώστε να ανταποκρινόμαστε κατάλληλα στις καταστάσεις της ζωής μας. Το να μπορούμε να πειθαρχούμε τα συναισθήματά μας και να προσαρμοζόμαστε, ελέγχοντας έτσι τις αντιδράσεις μας, μας επιτρέπει να διατηρούμε υγιείς σχέσεις με τον εαυτό μας και τους άλλους.

Η τρίτη διάσταση της συναισθηματικής νοημοσύνης είναι η εξεύρεση κινήτρων. Αυτή αφορά την στοχοθεσία και την λήψη αποφάσεων, ώστε να επιτύχουμε τους στόχους μας. Συχνά, χρειάζεται μεγάλη εσωτερική κινητοποίηση ώστε να δουλέψουμε για έναν μακροπρόθεσμο στόχο, ειδικά αν βρίσκουμε πολλά εμπόδια στην πορεία. Η ικανότητα αυτή μας επιτρέπει να λάβουμε την ευθύνη των αποφάσεών μας, να δεσμευτούμε σε αυτές, να λάβουμε κατάλληλη δράση, και να διατηρήσουμε το όραμά μας μέχρι να επιτύχουμε αυτό που θέλουμε.

Η ενσυναίσθηση αποτελεί άλλη μία θεμελιώδη ικανότητα της συναισθηματικής νοημοσύνης. Είναι η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε τα συναισθήματα των άλλων, να μπαίνουμε, δηλαδή, στη θέση τους, χωρίς όμως να χάνουμε τη δική μας. Μας επιτρέπει να κατανοούμε τις ανάγκες τους, ακόμη κι αν αυτές είναι διαφορετικές από τις δικές μας.

Τέλος, οι κοινωνικές δεξιότητες αφορούν την αποτελεσματική επικοινωνία με τους άλλους και την ικανότητα να δημιουργούμε υγιείς κοινωνικές σχέσεις. Η εμπιστοσύνη, η ξεκάθαρη έκφραση των συναισθημάτων μας, ο αποτελεσματικός χειρισμός μιας σύγκρουσης και η συνεργασία αποτελούν μερικές μόνο από τις δεξιότητες που διευκολύνουν την κοινωνικοποίηση και την σύνδεση με τους άλλους ανθρώπους σε οποιοδήποτε πλαίσιο.

Η συναισθηματική νοημοσύνη είναι ένα επίκτητο χαρακτηριστικό, το οποίο μαθαίνουμε από μικρή ηλικία και μπορούμε να αναπτύξουμε καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μας. Την καλλιεργούμε μέσα από τις σχέσεις μας, κυρίως μιμητικά στην παιδική ηλικία. Ωστόσο, υπάρχουν τρόποι να την βελτιώσουμε και στην ενήλικη ζωή:

  • Παρατηρώντας τα συναισθήματά μας και αναγνωρίζοντάς τα.
  • Παρατηρώντας τις συμπεριφορές μας, ώστε να διατηρήσουμε όσες είναι λειτουργικές και να δουλέψουμε πάνω στις δυσλειτουργικές.
  • Παίρνοντας λίγο χρόνο να ηρεμήσουμε σε συναισθηματικά φορτισμένες καταστάσεις, ώστε να αποφύγουμε τυχόν έντονες αντιδράσεις που μπορεί να προκαλέσουν προβλήματα στις σχέσεις μας.
  • Επικοινωνώντας με τους άλλους για τις συναισθηματικές μας ανάγκες και εκφράζοντας ανοιχτά όσα χρειαζόμαστε.
  • Ακούγοντας τους άλλους και παρατηρώντας τα δικά τους συναισθήματα κατά την επικοινωνία μας μαζί τους.
  • Δείχνοντας σεβασμό, ενδιαφέρον, και κατανόηση στις σχέσεις μας.
  • Αναγνωρίζοντας τις μικρές μας επιτυχίες που μας φέρνουν πιο κοντά στους στόχους μας, και δίνοντας δύναμη στον εαυτό μας να συνεχίσει.

Με την καλλιέργεια των παραπάνω χαρακτηριστικών αυξάνουμε την ανθεκτικότητά μας απέναντι σε ψυχοπιεστικούς παράγοντες, σχηματίζοντας υποστηρικτικές σχέσεις με τον εαυτό και τους άλλους, και μειώνοντας το στρες. Η συναισθηματική νοημοσύνη, λοιπόν, αποτελεί έτσι έναν προστατευτικό παράγοντα απέναντι στην ανησυχία και την κατάθλιψη, και συμβάλλει στην γενικότερη ευεξία μας.


Ασήμογλου Ελένη Ψυχολόγος

Πηγή : Goleman, Daniel (2011). Η συναισθηματική νοημοσύνη

Μπορούμε να σας βοηθήσουμε

Η Θεραπεία rTMS σε 3 βήματα

Αξιολόγηση
45'

Διαμόρφωση θεραπευτικού πλάνου
45'

Έναρξη θεραπείας
45'